Početna / Kolumne / Gost Kolumnist / Srđan Šušnica: 20 godina nakon Dejtona – zadah smrti i zaleđeni konflikt

Srđan Šušnica: 20 godina nakon Dejtona – zadah smrti i zaleđeni konflikt

dejton3

 

srđan šušnica

 

 

 

Piše: Srđan Šušnica

 

 

 

 

Dvadeset godina nakon Dejtonskog mirovnog sporazuma lagano blijede sjećanja na monstruoznosti rata, beogradske agresije i genocida u Bosni i Hercegovini. Poneki tužni jubilej, suđenja pred Haškim tribunalom i svako malo novotkrivena masovna grobnica. Sve  su to usamljeni podsjetnici tragedije koja je zadesila bosansko-hercegovačko društvo i  građane svih vjera i etnografija. Umjesto arhiviranog i objektivnog sjećanja, jasno locirane političke odgovornosti za rat i genocid, elite u Bosni i Hercegovini zloupotrebljavaju žrtve rata za sitnosopstveničke i dnevnopolitičke potrebe. Ili još gore, za nastavak etno-homogenizirajućih i genocidnih politika koje su okupirale polovinu teritorije Bosne i Hercegovine i uspostavile Republiku Srpsku kao legitimni politički cilj prošlog ili možda nekog sljedeće rata.

Dvadeset godina nakon rata mi još živimo sukob etno-nacionalnog i građanskog identiteta. Građanima RS koji sebe percipiraju kao Srbi, u čije ime je beogradska elita 90tih provodila rat i istrebljenja komšija i sunarodnjaka druge vjere i identiteta, rat se još uvijek prikazuje kao „oslobodilačko-odbrambeni“ konflikt. Njihovo učešće u ratu se predstavlja kao junački čin borbe protiv „vjekovnih srpskih neprijatelja“. Kao samo još jedna epizoda u identitarnoj emancipaciji tzv. „srpske nacije“. Epizoda koja se zajedno sa temama „Jasenovca“, „ratova protiv Turaka“ ili „nacionalno ujedinjujućeg svetosavlja“, ugrađuje u vještački pop-mitološki konstrukt koji sve pravoslavne Bosance i Hercegovce automatski pretvara u pripadnike „stare srpske nacije“ ili „pan-srpstva“.

Slične identitarne pop-mitologije, na gotovo isti način, se prodaju i bosansko-hercegovačkim katolicima, automatski stvarajući od njih pripadnike „stare hrvatske nacije“, a od Bosne „staru hrvatsku zemlju“. Kao teme se koriste „Blajburg“, „zločini komunista nad pripadnicima domobranskih i ustaških jedinica“, „kroatiziranje“ bosanskog srednjovjekovlja i druge. Istovremeno, političke strukture u Sarajevu provode intezivnu viktimizaciju građana Federacije, trudeći se da političkom mitologizacijom Srebrenice stvore još jedan elemenat u izgradnji konstrukta „bošnjačke nacije“, koja bi obuhvatila samo građane muslimanske vjeroispovjesti, a ne i sve građane Bosne i Hercegovine, kao što je to predviđao Kajalev građansko-kolonijalni model „bošnjaštva“ s početka 20. vijeka, ili kako je elita Srbije percipirala sve stanovnika Bosne sredinom 19. vijeka.

Bosna i Hercegovina 20 godina nakon rata živi identitarni čvor koji je Dejton učvrstio, legitimizirao i zagarantovao kroz nacionalne podjele i partije, entitetsko glasanje, nacionalističku zloupotrebu vjere i vjerskih identiteta, etno-vjersko izolovanje pojedinih regija (entiteta, kantona, opština), etno-centrizam većine nad manjinom i kroz nacionalno podjeljeno školstvo, istoriju i kulturu. Dejton možda jeste donio prekid pucanja, bombardovanja i ubijanja, ali nije donio pravedan i građanski mir, solidarnost, rekonstrukciju bosansko-hercegovačkog društva, niti je obuzdao mržnju i rat sjećanja.

 

dejton2

 

Umjesto kapitulacije etno-fašističkih ideja krvi i tla, etno-nacionalne homogenizacije, jednonacionalnih političkih partija i tvorevina, umjesto denacifikacije i katarze, Dejton je omogućio da RS, politička tvorevina nastala na genocidu, nastavi svoj pravno-politički život sve do danas. Posmatrajući sve strane kao gubitnike, Dejton je relativizirao ulogu zvaničnog Beograda i Miloševićevskog režima u ratu, prikrio je karakter rata kao agresorskog i genocidnog, te tako u politički život BiH automatski ugradio „zaborav na agresiju i genocid nad nesrbima“. Maliciozni zaborav i ciničnu relativizaciju kao osnov zajedničkog života u Bosni i Hercegovini. Da li mi možemo na tome graditi zajedničku budućnost svih građana i Bosnu i Hercegovinu kao državu i političko društvo?

dejton1Zato i punih dvadeset godina nakon genocida u Srebrenici i cijeloj Bosni i Hercegovini, njeni građani žive u stanju amnezije i zamrznutog konflikta koji čeka da se otkravi. Dejton, i godine nakon njega, nažalost, nisu donijele katarzu bosanskim Srbima, niti beogradsko priznanje političke odgovornosti za agresiju i genocid. Nisu donijele političku pravdu građanima koji su dehumanizirani i postali žrtve samo zato što su bili percepirani kao muslimani, katolici, Hrvati, ateisti ili prosto kao građani iz vjerski i etnografski mješanih brakova i porodica. Nisu donijele pomirenje, već nove pop-nacionalističke ideologizacije, podjele i sukobe. Ako ništa drugo, onda ove moje tvrdnje zorno podkrijepljuju napeti politički događaji koji su ove godine pratili ili će pratiti okrugle godišnjice tragedija koje su zadesile ljude u Bosni i Hercegovini i Hrvatskoj.

Svjedočili smo diplomatskoj ofanzivi Srbije i RS u zaustavljanju UN-ove rezolucije o genocidu u Srebrenici. Amnezivnog negiranja genocida i činjenice da je srpska elita u Bosni i Hercegovini vodila rat sa ciljem stvaranja RS i potpunog istrebljenja nesrpskog stanovništva iz Banja Luke, Bosanske Krajine, Posavine, Semberije, Podrinja, Romanije i Hercegovine. Dok se žrtve ponovno ponižavaju i vijređaju, srpski političari u Srbiji i RS slave ruska veta i podršku tzv. „srpskim interesima“ kao pobjedu. Pitam se čiju pobjedu, i nad kime?

Živim u Banjoj Luci u kojoj gotovo cijela elita, većina građana i medija, negiraju genocid i ignorišu sve činjenice, pogotovo one koje je utvrdio Haški tribunal. Dokaze koji argumentuju da je istrebljenje i genocid bio cilj a ne posljedica rata i da je kao takav organizovan i proveden u cilju nacionalne homogenizacije Srba i stvaranja etnički čistog teritorija u Bosni i Hercegovini, na kojem bi živjeli i vlast obnašali samo i isključivo elita i građani koji sebe percipiraju kao Srbi. Ignoriše se činjenica da je samo za par sedmica oko 8.000 civila i zarobljenih vojnika u i oko Srebrenici pobijeno kako bi Podrinje bilo etnički čisto i „srpsko“. Ignoriše se da su između 1992. i 1995. provedena masovna istrebljenja više od 33.000 i progon više od pola miliona civila na teritoriji ratne RS (72% BiH) i današnje RS (49% BiH), samo zato što su bili percepirani kao muslimani ili katolici, i stoga dehumanizirani kao neprijatelji.

Kampanja terora, progona i istrebljenja su sistematski podstrekavane, propagirane, planirane, organizovane i provedene od strane političkog, obavještajnog i vojnog establišmenta bosanskih Srba i Beograda. Istih onih političara koji su i onda, kao što su i danas, bili dio establišmenta i koji još podržavaju postojanje RS i druge posljedice genocida.

Genoci koji je počinjen u Srebrenici, počeo je zapravo u Bosanskoj Krajini, strateški najvažnijoj regiji beogradskog plana “RAM”. Na ovaj plan je svojevremeno u jesen 1991. ukazivao tadašnji premijer SFRJ Ante Marković, pokazujući medijima kasetu sa snimljenim razgovorima tadašnjih najviših srpskih dužnosnika. Plan „RAM“ je predviđao naoružavanje stanovništva koje sebe percepira kao Srbe i razoružavanje nesrpskog stanovništva, a zatim vojno-političko zaokruživanje tzv. „srpske teritorije u BiH“ kroz osnivanje ilegalnih i protivustavnih „srpskih autonomnih regija“ i niz vojno-političkih pučeva ili preuzimanja opština u kojima su Srbi bili prosta ili relativna većina.

Ovaj monstruozni plan je predviđao sistem koncentraciono-prelivnih logora i mjesta zatočenja u gotovo svim vojno okupiranim opštinama BiH. Prve u fokusu su bile opštine Prijedor, Sanski Most, Ključ, Kotor Varoš i Banja Luka, kao velike teritorije homogeno naseljene muslimanskim i Hrvatskim stanovništvom koje su se morale “očistiti” i kontrolisati i tako omogućiti povezivanje Republike Srpske Krajine, Banja Luke, Bijeljine i Beograda. Cilj je bila vojno-strateška i politička etno-teritorijalna homogenizacija tzv. srpskih zemalja. Zbog toga moramo biti svjesni značaja činjenice da je kampanja etničkog istrebljivanja i genocida nad nesrbima u današnjoj RS upravo počela u Bosanskoj Krajini u proljeće i ljeto 1992. Prva svjedočanstva i diplomatski izvještaji o etničkom istrebljivanju odnosili su se upravo na ovu regiju, a formiranje Haškog tribunala 1993. godine je inicirano zločinima i koncentracionim logorima u Prijedoru.

Ratna elita Beograda i Srpske demokratske stranke, svjesno čineći genocid u Bosanskoj Krajini, je uspijela protjerati i istrijebiti velike enklave nesrpskog stanovništva Prijedora, Kotor Varoša i Sanske doline, kroz kampanju kaskadnog terora, otpuštanja sa posla, napada na sela, individualnih i grupnih ubistava po selima i kućama, označavanja, grupisanja, zatočavanja u logore i zatvore, masovne deportacije, prelivanja iz jednog logora u drugi ili prelivanja dijela logoraša na stratišta gdje su organizovano likvidirani. Nakon Krajine usljedila su masovna istrebljenja i progoni nesrba u Višegradu, Foči, Bijeljini, Podrinju i Hercegovini. Rezultat je etnički očišćena RS, ali i zločini nad Srbima i na desetine hiljada izbjeglih Srba koji zbog monstruoznosti beogradskog projekta i revanšizma više nisu bili bezbjedni u opštinama gdje su bili manjina.

 

Foto: www.ibtimes.com
Foto: www.ibtimes.com

 

Da, Srebrenica nije bila posljedica, već visoko poželjan ishod rata, kao zadnja i odlučujuća kap u kiši masovnih anihilacija ljudi zbog njihove vjere i identiteta. Kiši koja je saprala sve moje komšije, nesrbe. Četiri mjeseca poslije genocida u Srebrenici, i mjesec prije Dejtona, počinjena je zadnja faza istrebljenja i progona nesrba iz RS. I to iz moje Banja Luke i Bosanske Krajine. Uglavnom ljudi koji su percepirani kao katolici i Hrvati. To je de facto bio posljednji egzodus kampanje genocida na teritoriji današnje RS, koji nije prošao bez ubistava, miniranja vjerskih objekata i masovnih deportacija ljudi iz njihovih sela i naselja. I tako se krug smrti zapravo zatvorio.

Zato, ovdje i sada, mogu slobodno reći da su ratni zločini počinjeni u ime RS bili cilj, a ne posljedice rata, što je bitna razlika u odnosu na ostale zločine počinjene u ratu u BiH. Svi ovi zločini su dobro dokumentovani i argumentovani u Haškom tribunalu, ali nemaju nikakvog odjeka u dejtonskom ludačkom kavezu koji je porobio umove građana, oduzeo im ljudsku slobodu i lik i uništio njihovu vjeru i u budućnost i u boga. U RS, koja je nastala upravo na podlozi plana „RAM“ i istrebljenja na etničkoj i vjerskoj osnovi, vlada politika šutnje, zaborava i negiranja genocida i zločina.

Dejton i međunarodna zajednica se nisu nikada suočili sa faktičkim, pravnim, političkim i kulturološkim posljedicama genocida u dijelu Bosne i Hercegovine koji se zove RS. Dejton je zaustavio, ali i relativizirao krvoprolića počinjena u ime stvaranja RS, i nije kaznio ideologiju i politiku srpskih nacionalista, već ju je nagradio. U godinama poslije rata, Dejton je osigurao postojanje RS, a srpskim nacionalistima je omogućio da provedu dvije krajnje faze genocida: kulturocid i poricanje da su se genocid i kulturocid uopšte počinjeni.

Kulturocid je direktan produkt, nikada pobjeđene, ideologije etno-nacionalne homogenizacije i etno-ekskluziviteta, kojima se građanima u RS podastire s jedne strane kultura zaborava, a s druge falsifikovana, revidirana i romantizirana nacionalistička politika sjećanja. U Banjoj Luci i na teritoriji današnje RS, gotovo svi nesrpski – muslimanski, katolički, hrvatski, bošnjački ili bosansko-hercegovački kulturni i memorijski narativi i identifikacije – se nalaze pod tepihom dubokog zaborava. Svi nazivi ulica, škola, mjesnih zajednica, sela koji su nosili neku bosansko-hercegovačku ili muslimansku ili katoličku simboličku naraciju ili su percipirani kao nedovoljno srpskim, su izbrisani i zamjenjeni simboličkim srpskim identifikacijama, pa i etno-fašističkim naracijama.

Tako je, na primjer, selo Ivanjska kod Banja Luke preimenovano u Potkozarje; banjalučka naselja Gornji Šeher u Srpske Toplice; Budžak u Lazarevo; opština Skender-Vakuf u Knežev.  Banjalučka škola “Drago Lang” u “Sveti Savo”, a “Kasim Hadžić” u “Dositej Obradović”;  banjalučka ulica Rade Vranješević u ulicu Vojvode Živojina Mišića, a ulica Avde Hercegovca u četničkog ideologa Stevana Moljevića. U javnom i političkom prostoru dominiraju pravoslavne religiozne proslave koje su postali zvanični politički praznici. Tako se npr. Spasovdan slavi kao službena politička slava (svetac zaštitnik) grada Banja Luke, Arhanđel Mihajlo kao službena slava MUP-a RS, Sveti Savo kao službena slava školstva u RS, Vidovdan kao službena slava Vojske RS i Sveti Stefan kao službena politička slava same RS.

 

spasovdan

 

Naše osnovne škole liče na pravoslavne hramove, zasićene sakralnim simbolima, slikama hramova i krstova, pravoslavnim ikonama, prikazima samo srpskih naučnika i književnika, a pravoslavni vjeronauk nema alternative u nekom sekularnom nastavnom predmetu. Naše ulice i zidovi su zasićeni grafitima i muralima koji veličaju „srpsku naciju“, „pan-srpstvo“, glorifikuju rat i istrebljenje u kojem je nastala RS, veličaju najveće srpske nacionaliste i etno-fašiste i njihove krvave ideologije. U našim gradovima se grade spomenici koji asociraju samo na ideološki podobne periode, događaje i ličnosti za srpske nacionaliste, kao npr. spomenik Banu Vrbaske banovine Milosavljeviću, Kralju Petru I, ruskom Caru Nikolaju i slično. Uzdižu se spomenici koji glorifikuju ovaj i prošle ratove, koji se slave kao „oslobađajući“ i „patriotski“. Poginuli vojnici se sakralizuju kao sveci i heroji, iako su bili ništa drugo do žrtve jedne zločinačke politike.

S druge strane, svi narativi o objektivnoj bosanskoj, ili krajiškoj, ili banjalučkoj, ili o bližoj socijalističkoj prošlosti ili o našem zajedničkom isprepletenom interetničkom i interkonfesionalnom životu prije rata, su izbrisani i gotovo nevidljivi u današnjoj RS. Narativi i simboli današnje države Bosne i Hercegovine, osim u zgradama nekolicine državnih institucija u Banja Luci, praktično ne postoje u javnom prostoru. Građani RS, pod snažnim uticajem režimske i nacionalističke propagande, ne priznaju i ne prihvataju postojanje Bosne i Hercegovine kao jedinstvene države koja ima svoju i političku i kulturnu memoriju.

Kada bi se neko ko je spavao 25 godina, probudio sada u Banja Luci, bio bi šokiran  transformacijom grada u političkom i kulturnom smislu. Zapitajmo se, koje su to stvarne univerzalne kulturne, ljudske, radničke vrijednost za grad Banjaluku i druge opštine i krajeve? A zapitajmo se i šta nam nova politička i kulturna elita ustvari podmeće? Koji su to falsifikati, koje su to laži kojima žele da učimo našu djecu?

Stvari su još gore kada je u riječ o sjećanju na protekli rat, njegove uzroke, ciljeve, posljedice i karakter. Dvadeset godina nakon Dejtona, građani Banja Luke i drugih opština u sastavu RS-a, još uvijek žive u matrici u kojoj njihovi prognani, nestali ili ubijeni susjedi, prijatelji, radne kolege, kao da nisu ni postojale ili da su otišli svojom voljom, jer im je tamo negdje bolje. Pogledajte samo primjer Prijedora.

Danas, 20 godina poslije, mogu reći da su Srbi u Bosni, ali i u Hrvatskoj, na jednom političkom i simboličkom nivou iznevjerili svoje komšije, da su se odrekli prijatelja, porodice i susjeda drugih identiteta, druge vjere. Mislim da su vrlo brzo prestali da razmišljaju o tome šta je istinska vrijednost u njihovom bitisanju u ovom ili nekom drugom gradu u Bosni i Hercegovini. Nisu ni svjesni da se navikavajući na odsustvo svojih komšija, oni ustvari navikavaju na odsustvo svojih života. Utamničili su svoja sjećanja i dopustili da njihovim emotivnim i političkim životima vladaju plagijati.

Danas je Bosna i Hercegovina raspolovljena mnogo većim zidom nego što je to bio Berlinski, a fundamenti tog zida, nažalost, nalaze se u dejtonskoj političkoj strukturi.

U Banjoj Luci, Novembar 2015

otvoreni-magazin.net

 


Facebook komentari

Kontra Portal

Portal svih onih koji žele nešto reći!

Provjeri i ovo

SRP Konferencija za medije: Porezna reforma

Porezna reforma Dugo najavljivana i pripremana porezna reforma neće i ne može riješiti egzistencijalne probleme …

Odgovori

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Nužna polja su označena s *

ten + 17 =